De resolutie betreffende de bevordering van de interdisciplinaire samenwerking door middel van digitale hulpmiddelen voor het voorschrijven, afleveren en opvolgen van medicatie in de eerstelijnsgezondheidszorg die Petra De Sutter en Rajae Maouane vorige week indienden, is een belangrijke stap richting een meer geïntegreerde, patiëntgerichte en efficiënte gezondheidszorg.
De voorgestelde maatregelen sluiten aan bij onze visie op een toekomstgerichte farmaceutische zorg, waarin ziekenhuisapothekers een actieve rol spelen in het optimaliseren van medicatiegebruik en het versterken van samenwerking tussen zorgverleners.
✅ Positieve elementen
- Ondersteuning van het VIDIS-project (Virtually Integrated Drug Information System)
De digitale koppeling van voorschriften aan het VIDIS-medicatieschema maakt opvolging van medicatie mogelijk. Dit systeem bevordert zorgkwaliteit, bespaart middelen en zorgt voor duidelijkheid bij de patiënten en zorgmedewerkers doordat er maar één medicatieschema in omloop is, waarin alle actoren aanpassingen kunnen uitvoeren. België scoort goed op persoonsgerichte zorg, maar er is nog ruimte voor verbetering in zorgcoördinatie en zelfredzaamheid. Multidisciplinair medicatiebeheer met digitale ondersteuning biedt hier een duidelijke meerwaarde. Verdere uitbouw is een opdracht voor overheid en e-gezondheidsdiensten. De integratie van medicatiegegevens uit verschillende bronnen in één overzicht is essentieel voor veilige en doeltreffende zorg.
De Vlaamse Vereniging van Ziekenhuisapothekers (VZA) pleit al jaren voor een interoperabel systeem waarbij ziekenhuisapothekers en andere zorgverleners uit de verschillende zorglijnen toegang hebben tot eenzelfde, gedeelde medicatieschema, en bij uitbreiding alle voor hen relevante informatie uit het gedeeld patiëntendossier.
- Doelmatig gebruik van medicatie
In de resolutie wordt verwezen naar het medicatienazicht door de eerste lijn. Ook binnen de ziekenhuizen wordt ingezet op doelmatig gebruik van medicatie door de inzet van apothekers die klinische farmacie uitoefenen. Om deze service verder te kunnen uitbreiden werd samen met de eerste lijn een voorstel geformuleerd rond medicatiereconciliatie bij opname en ontslag in het ziekenhuis.
Ziekenhuisapothekers zijn bij uitstek geschikt om medicatienazichten uit te voeren, met het oog op een doelmatig en veilig gebruik van geneesmiddelen. Dankzij hun toegang tot het elektronisch patiëntendossier kunnen zij een breed scala aan klinische parameters meenemen in hun beoordeling, wat leidt tot een optimale geneesmiddelentherapie. Daarnaast geeft de apotheker die klinische farmacie uitoefent gespecialiseerd advies voor specifieke patiëntengroepen en geneesmiddelenklassen, waardoor de zorg verder gepersonaliseerd en verfijnd wordt.
- Slimme integratie van voorschriften en voorraadbeheer in medicatieschema’s: door voorschriften automatisch te koppelen aan medicatieschema’s en het aantal benodigde medicatie-eenheden te berekenen op basis van dosering en behandelingsduur, ontstaat een krachtig instrument om therapietrouw te monitoren. Door dit geautomatiseerd te vergelijken met het effectief afgeleverde aantal volgens het GFD, kunnen afwijkingen zoals overconsumptie of ondergebruik snel worden opgespoord.
- De invoering van een ‘teller’-functie
Dit biedt de mogelijkheid om zicht te krijgen op wat een patiënt al aan medicatie heeft ontvangen via verschillende kanalen. Voor de ziekenhuisapotheek biedt dit perspectief om het huidige probleem aan te pakken waarbij het maximaal aantal vergoedbare verpakkingen op een attest niet gecontroleerd kan worden. Via deze functie kunnen artsen en apothekers afleveringen en hernieuwingen beter afstemmen, verspilling vermijden en de zorg continu en doelgericht opvolgen.
De VZA ondersteunt het voorgestelde systeem waarin er niet langer per door wordt voorgeschreven, maar voor voorschriften op basis van therapeutische noodzaak. In ziekenhuizen gebeurt dit al - medicatie wordt daar per dag en per dosis opgevolgd, op basis van het actuele therapieplan. Dit draagt niet alleen bij aan een betere opvolging van het medicatiegebruik en continuïteit van zorg, maar helpt ook om de milieubelasting door ongebruikte geneesmiddelen aanzienlijk te reduceren.
- Langere behandelingsduur bij chronische medicatie
Als flankerende maatregel zien we potentieel in het aan huis bezorgen van medicatie door de ziekenhuisapotheek. Dat draagt niet alleen bij aan een verbeterde dienstverlening naar de patiënten, het gaat ook verspilling tegen. Dit zou een waardevol, duurzaam alternatief kunnen zijn bij langere voorschrijfperiodes. We zijn dan ook voorstander van een grondige kosten-batenanalyse en het verder onderzoeken van de praktische haalbaarheid van deze aanpak.
Een langere voorschrijfperiode maakt het in theorie eenvoudiger om de reële nood van patiënten in te schatten. Vanuit de VZA pleiten we vooral voor voorschriften die gekoppeld zijn aan de therapieduur in plaats van aan het aantal verpakkingen. Een beperking van de maximale afleverhoeveelheid per keer is hierbij een logische aanvulling. Dit laat toe om medicatie gefaseerd af te leveren, wat overconsumptie en verspilling tegengaat. In geval van stockbreuk kunnen beschikbare voorraden dan ook beter verdeeld worden over patiënten.
⚠️ Aandachtspunten
- Integratie van ziekenhuisapotheken in het digitale ecosysteem
De resolutie focust op eerstelijnsgezondheidszorg, maar laat de rol van ziekenhuisapothekers onderbelicht. Wij vragen expliciete opname van ziekenhuisapotheken in de uitrol van digitale toepassingen en gegevensuitwisseling.
- Regelgeving en softwareontwikkeling
De huidige wetgeving en software zijn onvoldoende afgestemd op de noden van ziekenhuisapotheken. Wij pleiten voor een structurele samenwerking met beleidsmakers en softwareleveranciers om gebruiksvriendelijke, interoperabele en veilige toepassingen te ontwikkelen.
- Medicatieonbeschikbaarheid
Ziekenhuisapothekers worden dagelijks geconfronteerd met tekorten. België vervult een voorbeeldfunctie in het aanpakken van geneesmiddelentekorten, met onder andere de succesvolle implementatie van Farmastatus als transparant communicatieplatform rond (on)beschikbaarheden. Ook de oprichting van taskforces bij geneesmiddelentekorten met brede impact en het KB compensatie, dat voorkomt dat de meerprijs van buitenlandse alternatieven bij de patiënt terechtkomt, getuigen van een vooruitstrevend beleid.
Toch blijft het zoeken naar geschikte vervangmiddelen bij onbeschikbaarheid een tijdrovende opdracht voor zorgverleners. De ziekenhuisapothekers werken nauw samen met andere sectoren om te zorgen voor continuïteit. Verdere optimalisatie en ondersteuning zijn nodig om deze inspanningen efficiënter te maken en de continuïteit van zorg te garanderen.
💡 Aanbevelingen
Wij roepen de federale overheid en de gewesten op om:
- zo snel mogelijk één elektronisch medicatieschema beschikbaar te maken met informatie-uitwisseling tussen eerste lijn en ziekenhuizen;
- ziekenhuisapothekers actief te betrekken bij de verdere uitwerking van het VIDIS-project en andere eGezondheid-initiatieven;
- verder te investeren in de expertise van de ziekenhuisapothekers om doelmatig geneesmiddelengebruik na te streven door in te zetten op klinische farmacie.
- na te denken over juiste afleverhoeveelheden om verspilling tegen te gaan en middelen te voorzien om thuislevering mogelijk te maken.