Dag van de Ziekenhuisapotheker 2026: relationeel voorschrijven als motor voor kwaliteit en samenwerking
Tijdens de Dag van de Ziekenhuisapotheker (DVZA) stond dit jaar één thema centraal: relationeel voorschrijven door ziekenhuisapothekers. In onze recente visienota schetsen we waarom het tijd is om ook in België stappen te zetten richting voorschrijfrechten voor ziekenhuisapothekers. Dat is niet als vervanging van voorschrijven door de arts, maar als versterking van de zorgteams. Deze aanpak moet de kwaliteit, veiligheid en efficiëntie van de zorg bevorderen.
Beleidsnota en nieuwe inzichten
Apr. Elke De Troy en Prof. Dr. Apr. Isabel Spriet lichtten onze visienota ‘Relationeel voorschrijven’ tijdens het wetenschappelijke deel van de DVZA toe aan de ruim 170 aanwezige ziekenhuisapothekers. Deze visienota is in lijn met het advies dat de Federale Raad van Apothekers en de Hoge Raad van Artsen-specialisten en Huisartsen uitbrengen. De sprekers benadrukten dat het relationele model gebaseerd is op samenwerking en vertrouwen: de ziekenhuisapotheker schrijft voor binnen een duidelijk afsprakenkader en in nauwe afstemming met het artsenteam. Het model is gebaseerd op twee pijlers. Ziekenhuisapothekers worden toegelaten om (eenvoudige) medicatiewijzigingen door te voeren, zoals formulariumwijzigingen, deprescribing van o.a. dubbelmedicatie, aanpassing van de therapie op basis van klinische regels en aanpassing van de dosis op basis van therapeutische drug monitoring en farmacogenetica. Anderzijds zullen ziekenhuisapothekers met een specifieke expertise voorschrijven in nauwe samenwerking met de arts, vb. voor rationalisatie van polyfarmacie bij de geriatrische patiënt, hematologie, cardiologie....
Aansluitend presenteerden ziekenhuisapothekers Emma De Broe, Laura Mattens en Ellen Spreuwers de resultaten van hun masterproeven rond relationeel voorschrijven, waarin ze onder meer de juridische context, internationale voorbeelden en de implementatie in Belgische ziekenhuizen onderzochten. De studenten toonden dat de ziekenhuisapotheker, mits de juiste randvoorwaarden, goed geplaatst is om snel en deskundig te handelen in het belang van de patiënt. De resultaten van een uitgebreide enquête bij Belgische ziekenhuisapothekers én artsen bevestigen het draagvlak.
Gluren bij de buren
In het inspirerende luik “Gluren bij de buren” deelde Apr. Clare Macpherson (Princess Alexandra NHS Trust, VK) de Britse ervaring met voorschrijfrechten voor ziekenhuisapothekers. In het Verenigd Koninkrijk bleek die evolutie niet alleen de werkdruk bij artsen te verlichten, maar ook de toegankelijkheid, veiligheid en continuïteit van de zorg te verbeteren. “Ziekenhuisapothekers versterken artsen, ze vervangen hen niet,” benadrukte Macpherson. Duidelijke afspraken omtrent rolverdeling en inhoudelijke uitwerking onder de vorm van protocollen vastgelegd binnen de schoot van het Medisch Farmaceutisch Comité moeten samenwerking ondersteunen, niet belemmeren.
Panelgesprek: het momentum is er
De afsluiter van het wetenschappelijke deel was het panelgesprek, geleid door Hanne Decoutere. De panelleden waren Prof. Dr. Siddharta Lieten (UZ Brussel), Dr. Serge Vanderschueren (medisch directeur AZ Groeninge), Apr. Elke De Troy (VZA WG Klinische Farmacie), Prof. Dr. Apr. Isabel Spriet (VZA WG Klinische Farmacie), Prof. Dr. Apr. Annemie Somers (UZ Gent), Apr. Hanna Deman (Princess Alexandra NHS Trust); Dr. Steven Rimbaut (Zorgnet-Icuro, directeur algemene ziekenhuizen) en Apr. Alain Bourda (Solidaris)
Het panelgesprek bevestigt dat er in België een duidelijk momentum en brede steun bestaat om ziekenhuisapothekers een formeel voorschrijfrecht te geven als volgende stap in hun klinische rol. Alle sprekers beschouwen dit als een logische evolutie die de kwaliteit, veiligheid en efficiëntie van de zorg versterkt, mits voldaan wordt aan een duidelijk afsprakenkader.
De ziekenhuisapotheker wordt gezien als een complementaire zorgverlener die de arts ondersteunt in (complexe) medicatiebeslissingen, bijvoorbeeld bij formulariumwijzigingen, vermijden van medicatiefouten, dosisaanpassingen op basis therapeutische drug monitoring en farmacogenetica etc. De toegevoegde waarde zit in toegenomen medicatieveiligheid, continuïteit bij transfer van zorg, procesoptimalisatie en “value-based healthcare”, naast ook mogelijke directe kostenbesparing.
Succesvolle implementatie vraagt duidelijke communicatie en rolverdeling, gedeelde protocollen, juridische duidelijkheid over aansprakelijkheid en een realistische financiering zonder meerkost voor de patiënt. De ziekenhuisapothekers, artsen en directies zien hier een duidelijke rol voor het Medisch Farmaceutisch Comité.
De panelleden pleiten voor een stapsgewijze aanpak om vertrouwen op te bouwen tussen artsen en ziekenhuisapothekers. Buitenlandse voorbeelden, onder andere uit het VK, tonen aan dat dit model de kwaliteit en toegankelijkheid van zorg kan verbeteren zonder de rol van artsen te ondermijnen.
Over de hele lijn heerst consensus: ziekenhuisapothekers zijn klaar voor deze uitbreiding, samenwerking is de sleutel, en het doel is beter gecoördineerde, patiëntgerichte zorg waarin elke professional op zijn sterktes wordt ingezet wat leidt tot een hogere kostenefficiëntie.
Voorwaarden voor succesvolle invoering
De discussie bracht verschillende randvoorwaarden naar voren:
- Duidelijke afspraken omtrent rolverdeling en inhoudelijke uitwerking onder de vorm van protocollen vastgelegd binnen de schoot van het Medisch Farmaceutisch Comité moeten samenwerking ondersteunen, niet belemmeren.
- Een sluitend wettelijk kader en duidelijke aansprakelijkheidsregeling zijn essentieel; ook de rol van het ziekenhuis als werkgever moet hierin worden vastgelegd.
- Communicatie en stapsgewijze implementatie zijn cruciaal om vertrouwen op te bouwen tussen artsen, ziekenhuisapothekers en patiënten.
We zijn er klaar voor
De Dag van de Ziekenhuisapotheker sloot af met een inspirerende boodschap: relationeel voorschrijven is geen verre toekomstmuziek, maar een concrete en haalbare stap. De gezamenlijke conclusie luidde helder: “Ziekenhuisapothekers zijn bereid verantwoordelijkheid op te nemen. Onze grondige geneesmiddelenkennis en goede samenwerking met artsen zijn onze sterktes en we zijn er klaar voor om de volgende stappen te zetten.”